Bodrum Tarihçesi Karyalılardan Halikarnassos’a, şövalyelerden Halikarnas Balıkçısı’na 3000 yıllık hikâye
Bodrum tarihçesi, yalnızca bir kıyı kasabasının geçmişi değil; Ege ve Akdeniz medeniyetlerinin kesiştiği, imparatorlukların iz bıraktığı, mitoloji ile arkeolojinin iç içe geçtiği çok katmanlı bir uygarlık hikâyesidir.
Antik çağda Halikarnassos adıyla bilinen kent; Karyalılar, Dorlar, Persler, Helenistik krallıklar, Roma, Bizans, Menteşe Beyliği, St. Jean Şövalyeleri ve Osmanlı’dan geçerek bugünkü Bodrum’a ulaştı.
Bu rehberde Bodrum’un 3000 yılı aşkın serüvenini dönem dönem, kaynaklarıyla birlikte anlatıyoruz. Antik kentin ayrıntıları için Halikarnassos yazımıza da göz atabilirsiniz.
- Antik adı
- Halikarnassos
- Bölge
- Karya, Güneybatı Anadolu
- Altın çağı
- MÖ 4. yüzyıl, Mausolos
- Simgeleri
- Mausoleion, Bodrum Kalesi
Bodrum Tarihçesi Fotoğrafları
Bodrum Tarihçesi: Kısa Zaman Çizelgesi
Üç bin yılı aşkın hikâyenin dönüm noktalarına kısaca bakalım.
Tunç Çağı
Karyalılar ve Lelegler yarımadada yaşar; Gündoğan’daki Peynir Çiçeği Mağarası’nda Bakır ve Tunç Çağı izleri bulunur.
MÖ 1. binyıl başı
Troizen’den gelen Dorlar, bugünkü kalenin bulunduğu Zephyrion adasına yerleşir.
MÖ 546
Lidya’nın yıkılmasıyla Karya Pers egemenliğine girer.
MÖ 484 dolayı
Tarihin Babası Herodot Halikarnassos’ta doğar.
MÖ 370’ler
Mausolos başkenti Mylasa’dan Halikarnassos’a taşır.
MÖ 334
Büyük İskender kenti kuşatıp alır.
MÖ 129
Bölge Roma’nın Asya eyaletine katılır.
13. yüzyıl sonu
Menteşe Beyliği bölgeye hâkim olur.
1406 dolayı
St. Jean Şövalyeleri Bodrum Kalesi’ni inşa etmeye başlar.
1523
Şövalyeler kaleyi Osmanlı’ya teslim eder.
1925
Cevat Şakir Kabaağaçlı sürgün olarak Bodrum’a gelir.
1960’lar
Kalede Sualtı Arkeoloji Müzesi kurulur, turizm başlar.
Karyalılar: Bodrum Tarihçesinin İlk Sahipleri
Güneybatı Anadolu’da Muğla ve çevresini kapsayan Karya bölgesinin yerli halkı Karyalılardı. Kendine özgü dilleri ve alfabeleri olan bu halk, kültürlerini Roma dönemine kadar büyük ölçüde korudu.
Yarımadanın Helen öncesi halkı olan Lelegler de Karyalılarla birlikte yaşadı. Antik kaynaklar, Leleglerin Bodrum Yarımadası’nda sekiz kent kurduğunu aktarır. Ayrıntılar için Lelegler yazımıza bakabilirsiniz.
Denizciler ve Paralı Askerler
Karyalılar iyi asker, korkusuz denizci ve gerektiğinde korsan olarak tanınırdı. O çağda korsanlık, birçok kıyı halkı için olağan bir yaşam biçimiydi.
Antik dünyanın ilk paralı askerleri arasında sayılırlar. Herodot’a göre Mısır firavunu I. Psammetik, “denizden gelecek tunç adamlar” kehanetiyle İyonyalı ve Karyalı paralı askerlerin desteğini aldı ve onlara Nil kıyısında toprak verdi.
Minos Döneminde Ege
Antik yazarlara göre Karyalılar bir dönem Ege adalarında da yaşıyordu. Girit kralı Minos güçlü bir donanma kurup adaları egemenliği altına aldığında, Karyalılar ona vergi yerine savaş gemisi ve denizci verdi.
Herodot, Karya soyunun o zamanlar en ünlü soylardan biri olduğunu yazar. Karyalılar daha sonra adalardan çekilerek Anadolu kıyılarındaki asıl yurtlarına döndü.
Not: Karyalıların Yunanistan’a ilk maden kültürünü getirdiği gibi görüşler bazı eski yayınlarda yer alır, ancak bilim dünyasında kabul görmüş kesin bulgular değildir.
Bodrum Tarihçesinde Büyük Göçler ve Troya Savaşı
MÖ 1200 dolaylarında Doğu Akdeniz büyük bir göç ve yıkım dalgasıyla sarsıldı. Hitit İmparatorluğu çöktü, birçok kıyı kenti yıkıldı ve yeni halklar Anadolu kıyılarına yerleşmeye başladı.
Homeros’un İlyada destanında Karyalılar ve Lelegler, Troya kralı Priamos’un müttefikleri arasında sayılır. Destan, Troya Savaşı’nı bir aşk hikâyesiyle anlatsa da savaşın arkasında Boğazlar ve verimli topraklar üzerindeki rekabet yatıyordu.
Göçlerle gelen halklardan Aioller Batı Anadolu’nun kuzeyine, İyonlar orta kesimine, Dorlar ise güneyine, özellikle Karya kıyılarına yerleşti.
Karyalıların savaşçı yapısı nedeniyle Dorlar yalnızca kıyı kesimlere yerleşebildi; iç Karya büyük ölçüde yerli halkın elinde kaldı. Halikarnassos bu kıyı yerleşimlerinden biriydi.
Bodrum Tarihçesi: Halikarnassos’un Kuruluşu
Herodot’a göre Halikarnassos, Peloponnesos’taki Troizen’den gelen Dorlarca kuruldu. Geleneğe göre kolonistlerin önderi Antheas’tı.
Dorlar ilk olarak Zephyrion adı verilen küçük adaya, yani bugün Bodrum Kalesi’nin bulunduğu kayalığa yerleşti. Zamanla kent, karşı kıyıdaki yamaçlara doğru büyüdü.
Dor Altılısı’ndan Çıkarılma
Halikarnassos; Knidos, Kos ve Rodos’taki üç kentle birlikte Dor Altılısı (Hexapolis) adlı birliğin üyesiydi. Birlik, Triopion’daki Apollon şenliklerinde yarışmalar düzenlerdi.
Herodot’un anlattığına göre ödül olarak verilen tunç üçayaklı kazanı tapınağa adamak yerine evine götüren Halikarnassoslu bir yarışmacı yüzünden kent birlikten çıkarıldı. Birlik bundan sonra Pentapolis, yani Beşli olarak anıldı.
Zamanla kent Dor kimliğini yitirdi; yazıtlarda İyon lehçesi kullanılmaya başlandı. Karya kökenli adların sıkça görülmesi, Yunan ve Karya kültürlerinin iç içe geçtiğini gösterir.
Düzeltme: Kentin MÖ 650’de Megaralılarca genişletilip adının değiştirildiği bilgisi antik kaynaklarda yer almaz. Halikarnassos adı, bilinen en eski kaynaklarda zaten kullanılmaktadır.
Bodrum Tarihçesinde Lidya ve Pers Egemenliği
MÖ 6. yüzyılda Karya, Lidya krallığının etki alanındaydı. Karyalılar Lidyalıları akraba bir halk sayar, yalnızca Karya kökenlilerin girebildiği Mylasa’daki Zeus Karios tapınağına onları da kabul ederdi.
MÖ 546’da Pers kralı Kyros, Lidya kralı Kroisos’u yenince Anadolu Pers egemenliğine girdi. Herodot’a göre Karya kentlerinin çoğu Pers komutanı Harpagos’a büyük bir direniş göstermeden boyun eğdi; en inatçı direnişi Pedasalılar gösterdi.
Yaklaşık yarım yüzyıl sonra, MÖ 499’da başlayan İyon İsyanı’na Karyalılar da katıldı. Marsyas Çayı ve Labraunda’da Perslerle savaştılar, Pedasa yakınlarında bir pusuda Pers ordusunu ağır bir yenilgiye uğrattılar.
Ancak MÖ 494’teki Lade deniz savaşından sonra isyan bastırıldı ve Batı Anadolu kentleri yeniden Pers egemenliğine girdi. Bölgedeki küçük tiranlar Persler tarafından desteklendi.
Pedasa’nın hikâyesini Pedasa antik kenti yazımızda okuyabilirsiniz.
Kraliçe I. Artemisia ve Herodot
Pers döneminde Halikarnassos, Lygdamis hanedanından tiranlarca yönetildi. Tiran I. Lygdamis’in kızı I. Artemisia, tarihin ilk kadın amirallerinden biri olarak bilinir.
MÖ 480’de Pers kralı Kserkses’in Yunanistan seferine beş gemiyle katıldı ve Salamis Deniz Savaşı’nda bizzat komuta etti. Pers donanması yenilirken Artemisia, cesur bir manevrayla gemisini kurtarmayı başardı.
Herodot, hemşehrisi Artemisia’yı uzun uzun anlatır ve Kserkses’e en akıllıca öğütleri onun verdiğini yazar.
Tarihin Babası Herodot
MÖ 484 dolaylarında Halikarnassos’ta doğan Herodot, Pers-Yunan savaşlarını anlatan eseriyle tarih yazımının temellerini attı. Romalı hatip Cicero ona “Tarihin Babası” unvanını verdi.
Herodot, Artemisia’nın torunu tiran II. Lygdamis ile çatışınca Sisam’a sürgüne gitti. Hayatı ve eseri için Herodot yazımıza göz atabilirsiniz.
Delos Birliği Dönemi
Salamis’ten sonra Atina önderliğinde kurulan Delos Deniz Birliği’ne Karya kentleri de katıldı. Halikarnassos ve yarımadadaki Leleg kentleri Atina’ya vergi ödeyen üyeler arasındaydı. Bu dönemde Yunan kültürünün etkisi Karya’da giderek arttı.
Peloponnesos Savaşı’nda (MÖ 431-404) Atina’nın Sparta’ya yenilmesiyle birlik dağıldı. MÖ 387/386’daki Antalkidas (Kral) Barışı ile Batı Anadolu kentleri yeniden Pers egemenliğine bırakıldı.
Bodrum Tarihçesinin Altın Çağı: Mausolos
Persler, bağımsızlık ruhunun gelişmesini önlemek için yerel hanedanlara geniş yetkiler tanıdı. Bunların en güçlüsü, Mylasa (Milas) merkezli Hekatomnid hanedanıydı.
Hanedanın kurucusu Hyssaldomos’tu. Oğlu Hekatomnos Karya satrabı oldu; onun oğlu Mausolos ise MÖ 377’de tahta geçerek 24 yıl boyunca Karya’yı fiilen bağımsız bir hükümdar gibi yönetti.
Başkentin Taşınması
Mausolos, MÖ 370’lerde başkenti Mylasa’dan stratejik konumu ve korunaklı limanı nedeniyle Halikarnassos’a taşıdı. Yeni başkenti doldurmak için yarımadadaki sekiz Leleg kentinden altısının halkını buraya yerleştirdi; yalnızca Myndos ve Syangela yerinde kaldı.
Antik dünyanın en usta mimar ve heykeltıraşlarını getirterek kenti baştan inşa ettirdi:
- Yaklaşık 7 km uzunluğunda, kuleli ve kapılı bir sur sistemi
- Bugünkü kale yarımadasında, mermer kaplı görkemli bir saray
- Saray yanında krala özel gizli bir askeri liman
- Göktepe yamacındaki antik tiyatro
- Ares Tapınağı ve agora
Elverişli limanları sayesinde Halikarnassos bir ticaret merkezine dönüştü. Mausolos, Karya geleneğini Yunan sanatıyla birleştirerek bölgenin Helenleşmesinin de mimarı oldu.
Mausoleion: Dünyanın Yedi Harikasından Biri
Mausolos, adını ölümsüzleştirecek anıt mezarın yapımına muhtemelen sağlığında başladı. Yunan tapınak mimarisini, Mısır piramitlerini ve Anadolu’nun yüksek kaideli mezar geleneğini birleştiren bu yapı, bir doğu-batı sentezi olarak tasarlandı.
Mimarları Pytheos ve Satyros’tu. Dört cephesini MÖ 4. yüzyılın en ünlü dört heykeltıraşı paylaştı: Skopas, Timotheos, Leokhares ve Karyalı Bryaksis.
Mausolos MÖ 353’te öldü. Eşi ve kız kardeşi II. Artemisia yapımı sürdürdü, ancak o da iki yıl sonra öldü. Plinius’a göre sanatçılar, bu eserin kendi şanlarının anıtı olacağını bildikleri için ücret beklemeden çalışmayı sürdürdü.
Anıtın Görünümü
Antik kaynaklara göre anıt 45-50 metre yüksekliğindeydi; bu yaklaşık on beş-yirmi katlı bir binaya denk gelir. En altta yüksek bir kaide, üzerinde 36 İon sütunlu tapınak biçimli bir kat, onun üstünde 24 basamaklı piramit çatı ve en tepede dört atlı bir araba heykeli vardı.
Anıtı çevreleyen mermer insan ve hayvan heykelleri büyük bir gerçekçilikle yontulmuştu. Dünya dillerine anıt mezar anlamında yerleşen “mozole” kelimesi, Mausolos’un adından türemiştir.
Yıkılış ve Londra’ya Giden Eserler
Anıt yaklaşık 1500 yıl ayakta kaldı. 12. ile 15. yüzyıllar arasındaki depremlerle yıkıldı; bazı kaynaklar 1304’teki büyük depremi işaret eder. St. Jean Şövalyeleri yıkık anıtın yeşil taşlarını ve sütunlarını Bodrum Kalesi’nde kullandı.
1846’da İngiliz büyükelçi Stratford Canning, Sultan Abdülmecid’in izniyle kale duvarlarındaki frizleri Londra’ya gönderdi. 1856-1857’de Charles Newton ören yerinde kazı yaparak heykelleri ve mimari parçaları British Museum’a taşıdı.
Bugün ören yerindeki sergi salonunda bir orijinal friz parçası, yapının maketi ve frizlerin alçı kopyaları görülebilir. Ayrıntılar için Mausoleion yazımıza bakabilirsiniz.
II. Artemisia, İdrieus ve Kraliçe Ada
Mausolos’un ölümünden sonra tahta II. Artemisia geçti. Rodoslular bir kadının yönetiminden yararlanmak için Halikarnassos’a saldırdığında Artemisia, Vitruvius’un anlattığı ustaca bir pusuyla Rodos donanmasını ele geçirdi ve Rodos’a sefer düzenledi.
Artemisia’nın ölümünden sonra kardeşleri İdrieus ve Ada birlikte hüküm sürdü (MÖ 351-344). İdrieus’un ölümüyle Ada tek başına yönetti, ancak MÖ 340’ta en küçük kardeş Piksodaros tarafından tahttan indirildi ve Alinda’ya (bugünkü Aydın Karpuzlu) çekildi.
Piksodaros ve Makedonya
Piksodaros, kızını Makedon kralı II. Filip’in oğlu Arrhidaios ile evlendirmek istedi. Genç İskender bu evliliğe karışıp kendini damat adayı olarak önerince işler karıştı ve evlilik gerçekleşmedi.
Piksodaros sonunda kızını Pers soylusu Orontobates ile evlendirdi. MÖ 335’te Piksodaros ölünce Orontobates, Pers kralı tarafından Karya satrabı atandı.
Karyalı Prenses
1989’da Bodrum’da bir inşaat temel kazısı sırasında, yağmalanmamış bir lahit içeren mezar odası bulundu. İçindeki buluntulara dayanılarak lahitin Kraliçe Ada’ya ait olabileceği düşünüldü.
Kafatası İngiltere’de özel bir yöntemle incelenerek yüzü yeniden canlandırıldı. “Karyalı Prenses” bugün Bodrum Sualtı Arkeoloji Müzesi’nde kendi adını taşıyan salonda ziyaretçileri karşılar. Kimliği konusunda araştırmacılar arasında tartışma sürmektedir.
Bodrum Tarihçesinin Dönüm Noktası: İskender Kuşatması (MÖ 334)
MÖ 334’te Anadolu’ya geçen Büyük İskender, Granikos zaferinden sonra güneye indi. Birçok kent ona kapılarını açarken Halikarnassos direndi.
Kenti Orontobates ve Rodoslu paralı asker komutanı Memnon savunuyordu. Ada, Alinda’da İskender’i karşılayıp kalesini teslim etti ve onu evlat edindi.
İskender önce Mylasa Kapısı yönünden saldırdı, ardından batıdaki Myndos’u almayı denedi ama başaramadı. Ağır çatışmalar Myndos Kapısı çevresinde yaşandı. İzmitli tarihçi Arrianos, “İskender’in Anabasisi” adlı eserinde bu kuşatmayı ve kentin direnişini ayrıntılarıyla anlatır.
Sonunda savunmacılar kenti ateşe verip kalelere çekildi. İskender yanan kenti büyük ölçüde yıktırdı; anlatılara göre Mausoleion’a dokunulmadı. Ardından Karya yönetimini Ada’ya verdi ve Likya’ya doğru yoluna devam etti.
Kuşatma Halikarnassos’a ağır bir darbe vurdu ve kent eski gücünü bir daha tam olarak kazanamadı.
Helenistik Dönemde Bodrum Tarihçesi
İskender’in MÖ 323’te genç yaşta ölmesiyle imparatorluğu generalleri arasında paylaşıldı. Kraliçe Ada’nın ne zaman öldüğü kesin bilinmez.
Karya sırasıyla Asandros, Antigonos ve Lysimakhos gibi komutanların yönetimine girdi. MÖ 3. yüzyılda bölge uzun süre Mısır’daki Ptolemaios krallığının denetiminde kaldı; Halikarnassos bu dönemde Ptolemaios donanmasının önemli bir üssüydü.
Karya kentleri bu dönemde Khrysaor Birliği adıyla bir federasyon oluşturdu. Ancak Helenistik krallıkların ve Rodos’un rekabeti arasında Karya eski görkemini yavaş yavaş yitirdi.
MÖ 188’deki Apameia Barışı’yla Karya’nın büyük bölümü Rodos’a bırakıldı. MÖ 167’de Roma Senatosu’nun kararıyla Karya, Rodos egemenliğinden kurtuldu.
Salmakis Yazıtı
Helenistik dönemde Salmakis çevresi kentin kültür merkeziydi. 1995’te burada bulunan ve “Halikarnassos’un Gururu” diye anılan uzun yazıt, kentin efsanelerini ve ünlü evlatlarını şiirle över.
Roma Döneminde Bodrum Tarihçesi
MÖ 129’da Romalılar Anadolu’daki ilk eyaletleri olan Asya eyaletini kurdu ve Karya bu eyaletin parçası oldu.
Roma’daki iç savaşlar bölgeyi derinden etkiledi. MÖ 43-42’de Sezar’ın katilleri Brutus ve Cassius, Anadolu kentlerinden ağır vergiler topladı. MÖ 42’deki Filippi Savaşı’ndan sonra Anadolu, Marcus Antonius’un payına düştü.
MÖ 40’ta Romalı asi Labienus’un önderliğindeki Part ordusu Karya’yı istila etti; Mylasa ve Alabanda gibi kentler büyük zarar gördü. Antonius’un MÖ 31’deki Aktion Savaşı’nda Octavianus’a yenilmesiyle Roma’da imparatorluk dönemi başladı.
Pax Romana
Augustus döneminden itibaren uzun bir barış dönemi başladı. Karya kentleri ekonomilerini geliştirdi, iç kesimleri kıyıya bağlayan yollar yapıldı ve halkın refahı arttı.
Bölgede kalıntılarını gördüğümüz görkemli Roma yapılarının çoğu bu döneme aittir. Halikarnassos’ta da tiyatro genişletildi, villalar ve mozaikler yapıldı. MÖ 1. yüzyılda yaşayan Halikarnassoslu tarihçi Dionysios, Roma’da yazdığı eserlerle ün kazandı.
Bizans Dönemi ve Türklerin Gelişi
Bodrum tarihçesinde Bizans dönemi, uzun bir durgunluğun adıdır. MS 395’te Roma İmparatorluğu ikiye ayrılınca Karya, Doğu Roma’ya, yani Bizans’a bağlandı. Halikarnassos, Karya’nın metropolü Afrodisias’a bağlı bir piskoposluk merkezi oldu.
7. yüzyılın ortasında başlayan Arap deniz akınları kıyı yerleşimlerine büyük zarar verdi. Ticaret yollarının değişmesi ve depremlerle kent küçüldü.
Türkler bölgeye ilk kez 11. yüzyılın sonunda ulaştı. Birinci Haçlı Seferi’nden sonra Bizans kıyıları yeniden ele geçirdi.
13. yüzyılın son çeyreğinde Karya, Menteşe Beyliği’nin egemenliğine girdi. Beylik, 14. yüzyılın sonunda Yıldırım Bayezid döneminde Osmanlı topraklarına katıldı.
Bodrum Tarihçesi ve St. Jean Şövalyeleri
1402’de Timur’un Ankara Savaşı’nda Osmanlı’yı yenmesiyle Anadolu’da Fetret Devri başladı. Rodos merkezli St. Jean Şövalyeleri, Timur’a kaptırdıkları İzmir kalesinin yerine yeni bir üs aradı.
Şövalyeler eski Zephyrion adacığını seçti ve 1406 dolaylarında kalenin inşaatına başladı. Kaleyi Aziz Petrus’a adadılar; kentin Orta Çağ adı Petronium buradan gelir ve Bodrum adının da bu isimden türediği düşünülür.
Kalenin yapımı aralıklarla bir yüzyılı aşkın sürdü. Özellikle 1494-1522 arasındaki onarımlarda yıkık Mausoleion’un taşları kullanıldı. Her biri bir ulusa ait olan kuleler (İngiliz, Fransız, İtalyan, Alman ve İspanyol kuleleri) bugün de kalenin en ünlü yapılarıdır.
Kanuni Sultan Süleyman, Aralık 1522’de Rodos’u fethetti. Anlaşma gereği şövalyeler Ocak 1523’te Bodrum Kalesi’nin anahtarını Osmanlılara teslim etti. Şövalyeler önce Girit ve İtalya’ya gitti, 1530’da ise Malta’ya yerleşti.
Kalenin hikâyesini Bodrum müzeleri rehberimizde bulabilirsiniz.
Osmanlı Döneminde Bodrum Tarihçesi
Osmanlı döneminde kale içine bir cami ve hamam eklendi. Bodrum, balıkçılık ve deniz ticaretiyle geçinen küçük bir kıyı kasabasına dönüştü.
Ünlü gezgin Evliya Çelebi, 1670’lerde Batı Anadolu’yu dolaşırken Bodrum’a da uğradı ve kentin limanının pek çok gemiyi barındıracak kapasitede olduğunu seyahatnamesine kaydetti.
Bodrum Tersanesi
1770’te Rus donanmasının Çeşme’de Osmanlı donanmasını yakması üzerine yeni savaş gemilerinin yapımı gündeme geldi. 1775’te Bodrum’da bir tersane kuruldu; 1784’ten itibaren burada çeşitli kalyonlar ve savaş gemileri inşa edildi.
Süngercilik ve Ahşap Tekneler
19. yüzyılda Bodrum, süngercilik ve ahşap tekne yapımıyla tanınmaya başladı. Bugün de süren gulet yapım geleneği, Karyalılardan beri devam eden denizcilik kültürünün bir uzantısıdır.
19. yüzyılın sonlarından itibaren kale hapishane olarak kullanıldı. Birinci Dünya Savaşı sırasında, 1915’te bir Fransız savaş gemisi kaleyi bombaladı ve minare yıkıldı.
Yakın Dönem Bodrum Tarihçesi: Cumhuriyet ve Modern Bodrum
20. yüzyılın ortalarına kadar Bodrum sakin bir balıkçı ve süngerci kasabası olarak kaldı. 1923-1924 nüfus mübadelesiyle Rum nüfus ayrıldı, Girit ve Ege adalarından gelen Türkler yarımadaya yerleşti.
Halikarnas Balıkçısı
1925’te sürgün olarak Bodrum’a gelen Cevat Şakir Kabaağaçlı, kasabaya âşık oldu ve “Halikarnas Balıkçısı” adıyla yazdığı eserlerle Bodrum’u tanıttı. Onun ve dostlarının öncülüğünde başlayan Mavi Yolculuk geleneği, Bodrum’un kültürel kimliğini şekillendirdi.
1950’lerden itibaren sanatçılar, yazarlar ve akademisyenler Bodrum’u keşfetmeye başladı. 1960’larda kalede kurulan Sualtı Arkeoloji Müzesi, kenti dünyanın sualtı arkeolojisi merkezlerinden biri yaptı.
Bugünkü Bodrum
- Türkiye’nin en önemli turizm merkezlerinden biri
- Uluslararası yat turizminin ve gulet yapımının merkezi
- Kültür-sanat etkinlikleriyle tanınan bir şehir
Ancak bu modern görünümün altında 3000 yıllık bir tarih yatıyor. Mavi Yolculuk ve marinalar rehberlerimiz, bu denizcilik mirasının bugününü anlatır.
Bodrum Tarihçesinde Öne Çıkan Kişiler
Bodrum tarihçesi, küçük bir kıyı kentinden dünya tarihine damga vuran isimlerle doludur. Bu kişiler, kentin farklı dönemlerdeki yüzünü temsil eder.
I. Artemisia
Salamis’te Pers donanmasında gemi komuta eden kraliçe.
Herodot
Pers savaşlarını anlatan eseriyle tarih yazımını başlatan Halikarnassoslu.
Mausolos
Kenti başkent yapan, adı “mozole” kelimesine dönüşen satrap.
II. Artemisia
Mozoleyi sürdüren ve Rodos donanmasını yenen kraliçe.
Kraliçe Ada
Büyük İskender’i evlat edinen ve Karya’yı ikinci kez yöneten kraliçe.
Dionysios
Roma’da yaşayan Halikarnassoslu tarihçi ve hatip.
Cevat Şakir Kabaağaçlı
Halikarnas Balıkçısı adıyla Bodrum’u dünyaya tanıtan yazar.
Bu isimlerin her biri, Bodrum tarihçesinin bir dönemini simgeler: savaşçı denizciler, tarihçiler, krallar ve kraliçeler, sonunda da kasabayı yeniden keşfeden bir yazar.
Bodrum Tarihçesinden Günümüze Kalan Gelenekler
Antik çağdan bugüne kesintisiz süren en güçlü gelenek denizciliktir. Karyalıların savaş gemileri, Osmanlı tersanesinin kalyonları ve bugünkü guletler aynı ustalığın farklı dönemlerdeki ürünleridir.
Zeytincilik, balıkçılık ve süngercilik de bölgenin binlerce yıllık geçim kaynakları arasındadır. Bodrum mandalinası ve yöresel otlar, bu tarım mirasının bugünkü yüzüdür.
Bodrum Tarihçesini Yerinde Keşfedin
Bodrum merkezde tarihin farklı katmanlarını yürüyerek görebilirsiniz:
Bodrum Kalesi
Şövalye kuleleri, mozole taşları ve Sualtı Arkeoloji Müzesi.
Mausoleion Ören Yeri
Dünyanın Yedi Harikası’ndan birinin temelleri ve sergi salonu.
Antik Tiyatro
Mausolos döneminden kalan, körfeze bakan tiyatro.
Myndos Kapısı
İskender kuşatmasının izlerini taşıyan batı kapısı ve hendek.
Salmakis
Hermafroditos efsanesinin geçtiği burun ve ünlü yazıtın bulunduğu yer.
Pedasa ve Myndos
Yarımadadaki Leleg ve Karya kentlerinin kalıntıları.
Yarımadanın batısındaki antik Myndos için Gümüşlük tarihi yazımıza, rehberli geziler için kültür turları sayfamıza bakabilirsiniz.
Son söz: Bodrum tarihçesi; savaşçı Karyalıları, kadın amiralleri, Tarihin Babası’nı, dünya harikası bir mezarı ve bir şövalye kalesini aynı koyda buluşturur. Bodrum yalnızca bir tatil yeri değil, Ege’nin yaşayan tarih sahnesidir.
Bodrum Tarihçesi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Bodrum tarihçesi ne kadar eskiye dayanır?
Yarımadadaki insan izleri Bakır ve Tunç Çağı’na kadar uzanır. Halikarnassos kenti ise MÖ 1. binyılın başlarında Dor kolonistlerince kurulmuştur.
Bodrum’un antik adı nedir?
Bodrum’un antik adı Halikarnassos’tur. Orta Çağ’da şövalyelerin kalesine verdiği Petronium adından Bodrum adının türediği düşünülür.
Bodrum’u kim kurdu?
Herodot’a göre kent, Peloponnesos’taki Troizen’den gelen Dorlarca kuruldu. Ancak bölgede daha önce yerli Karyalılar ve Lelegler yaşıyordu.
Karyalılar kimdir?
Karyalılar, Güneybatı Anadolu’nun kendine özgü dili ve kültürü olan yerli halkıdır. Denizcilikleri ve paralı askerlikleriyle antik dünyada tanınırlardı.
Mausolos kimdir?
Mausolos, MÖ 377-353 yılları arasında Karya’yı yöneten Hekatomnid hanedanından satraptır. Başkenti Halikarnassos’a taşıyarak kentin altın çağını başlattı.
Halikarnas Mozolesi neden önemlidir?
Mausolos için yapılan anıt mezar, Dünyanın Yedi Harikası’ndan biridir. Dünya dillerindeki “mozole” kelimesi de Mausolos’un adından türemiştir.
Dünyanın ilk kadın amirali kimdir?
Halikarnassos kraliçesi I. Artemisia, MÖ 480’deki Salamis Savaşı’nda gemi komuta ettiği için ilk kadın amirallerden biri sayılır. II. Artemisia da Rodos donanmasını yenmesiyle ünlüdür.
Herodot Bodrumlu mu?
Evet, Tarihin Babası Herodot MÖ 484 dolaylarında Halikarnassos’ta doğdu. Tiran Lygdamis ile çatışınca kentten ayrılmak zorunda kaldı.
Büyük İskender Bodrum’u nasıl aldı?
MÖ 334’te Orontobates ve Memnon’un savunduğu kenti uzun bir kuşatmanın ardından aldı. Savunmacılar kenti yakıp kalelere çekildi, İskender de Karya yönetimini Kraliçe Ada’ya verdi.
Karyalı Prenses kimdir?
1989’da Bodrum’da bulunan yağmalanmamış bir lahitteki kadının Kraliçe Ada olabileceği düşünülmektedir. Yüzü yeniden canlandırılan prenses, Sualtı Arkeoloji Müzesi’nde sergilenir.
Bodrum Kalesi ne zaman yapıldı?
St. Jean Şövalyeleri inşaata 1406 dolaylarında başladı ve yapım bir yüzyılı aşkın sürdü. Kalede yıkık Mausoleion’un taşları da kullanıldı.
Bodrum ne zaman Osmanlı topraklarına katıldı?
Kanuni Sultan Süleyman’ın Aralık 1522’de Rodos’u fethetmesinin ardından şövalyeler Ocak 1523’te kaleyi Osmanlılara teslim etti.
Halikarnas Balıkçısı kimdir?
Gerçek adı Cevat Şakir Kabaağaçlı olan yazar, 1925’te Bodrum’a sürgün edildi. Eserleri ve Mavi Yolculuk geleneğiyle Bodrum’un kültürel kimliğini şekillendirdi.
Bodrum tarihçesini öğrenmek için nereleri gezmeliyim?
Bodrum Kalesi ve Sualtı Arkeoloji Müzesi, Mausoleion ören yeri, antik tiyatro ve Myndos Kapısı başlıca duraklardır. Yarımadada Pedasa ve Myndos kalıntıları da görülebilir.










