I.Artemisia, MÖ 400’lü yıllarda yaşamış Pers İmparatorluğuna bağlı ve Yunan asıllı bilinen ilk kadın amiraldir. Pers-Yunan savaşlarında önemli bir yer edinen ve dönüm noktalarından biri olarak görülen Salamis boğazında gerçekleşen Salamis Deniz Muharebesiyle ün kazanmıştır ve aynı muharebede Themistocles tarafından kılıçla öldürülmüştür.
Halikarnassoslu I. Artemisia
Halikarnassoslu I. Artemisia (MÖ 5. yüzyıl), Güneybatı Anadolu’daki Karya bölgesinin kraliçesi ve Pers ordusuna bağlı bir deniz komutanıdır. Pers Kralı I. Serhas’ın (Xerxes) Yunanistan seferinde yer almış, özellikle MÖ 480’deki Salamis Deniz Savaşı’ndaki rolüyle tanınmıştır. Antik kaynaklarda tarihin ilk kadın amirali olarak anılır.
Temel Bilgiler
- Yaşam dönemi: MÖ 5. yüzyıl (yaklaşık MÖ 480 civarı etkin)
- Unvanı: Karya Kraliçesi, Halikarnassos Hükümdarı
- Bağlılığı: Pers İmparatorluğu (Ahameniş Hanedanı)
- Öne çıkan olay: Salamis Deniz Savaşı
- Babası: Halikarnassoslu Lygdamis
- Oğlu: Pisindelis (Pisindalis)
Köken ve Tahta Çıkışı
Artemisia, Halikarnassoslu tiran Lygdamis’in kızı ve annesi Giritli bir kadındır. Kocasının ölümünden sonra küçük yaştaki oğlu Pisindelis adına Karya tahtını devralmıştır. Döneminde Halikarnassos (bugünkü Bodrum) Kos, Kalymnos ve Nisyros adalarını da kapsayan güçlü bir liman krallığıydı. Halikarnassoslu I.Artemisia
Pers Savaşları ve Salamis
Herodotos’a göre Artemisia, Pers kralı Serhas’a donanmasıyla destek veren beş gemiyle katıldı. Savaş öncesinde Serhas’a Yunanlarla deniz muharebesine girmemesi gerektiğini akılca tavsiye etmesiyle öne çıktı. Salamis Muharebesi sırasında zekice manevralar yaparak filosunu kayıpsız kurtardı. Bir Pers müttefiki gemisini batırarak düşmanı şaşırtması, Serhas’ın onu “erkeklerim kadın, kadınlarım erkek gibi savaştı” sözleriyle övmesine yol açtı.
Son Yılları ve Efsaneler
Savaştan sonra Serhas, gayrimeşru oğullarını güvenli şekilde Efes’e ulaştırma görevini Artemisia’ya verdi. Bundan sonra tarihî kayıtlarda adı geçmez. Geç dönem efsanelerine göre Dardanus adlı bir prense duyduğu karşılıksız aşk nedeniyle kendini denize atarak yaşamına son vermiştir; ancak bu anlatı tarihsel olarak desteklenmez.(World History Encyclopedia)
Değerlendirme ve Miras
Antik tarihçiler Artemisia’yı zeki, cesur ve stratejik bir lider olarak betimler. Onun liderliği, Antik Çağ’da kadınların askerî ve siyasal otorite sahibi olabileceğine dair nadir örneklerden biridir. Modern tarihçiler onu hem Karya kültürünün bağımsız ruhunu hem de Pers İmparatorluğu’nun kozmopolit yapısını temsil eden bir figür olarak görürler.(World History Encyclopedia)
I.Artemisia
I.Artemisia Dünyanın İlk Kadın Amirali
Lidya krallığına son veren Persler M.Ö. 546 yılından itibaren kıyıdaki kentleri ele geçirmişler, kentler Pers yanlıları ve Yunanistan yanlıları olmak üzere ikiye ayrılmıştı. Halikarnassos gibi kimi kentler de Perslerin tarafına geçmişlerdi. O sıralar Halikarnassos’un yönetiminde I. Artemisia vardı. Artemisia güzelliği yanında cesareti ve yiğitliğiyle tanınıyordu. Babası Halikarnassoslu Lygdamis, annesi Giritli olan Artemisia’nın kocası yeni ölmüştü. Oğlu da çok küçük olduğu için krallığı o yönetmeye başlamıştı.
Artemisia, Persler ve Yunanlar
Pers kralı Kserkses (I.Serhas) Artemisia’ya değer veriyor ve düşüncelerini ciddiye alıyordu. Artemisia Yunanlarla yapılacak deniz savaşı ile ilgili bir toplantıda Yunanlarla deniz savaşına girmenin tehlikeli olacağını ve bu savaşa karşı olduğunu söyledi. Kral ona hak verdi çünkü o da Artemisia gibi düşünüyordu ama çoğunluk savaştan yana idiler. Sonunda savaş kararı alındı ve hazırlıklara başlandı.
Artemisia
Kral savaş öncesi tüm kuvvetlerini denetledi ve her şey tamam olduğunda Pers donanması M.Ö. 27 Eylül 480 gecesi Salamis koyuna girdi. I. Artemisia ilk kadın amiral olarak Halikarnassos, Kos, Nysiros ve Kalydnos gemilerinden oluşan donanmanın başına geçmiş kendi adına beş gemi getirmişti. Sidonlular’dan sonra en ünlü gemiler onunkilerdi. Ertesi gün olan 28 Eylül’de Salamis koyunda savaş başladığında ilk anlardan itibaren Yunanlar üstün idiler. Halikarnassoslu I.Artemisia
Salamis Deniz Savaşı
Yunan donanmasına Spartalı Eurybiades ve yardımcısı Temistokles kumanda ediyor ve küçük ama hızlı gemileriyle Persleri sıkıştırıyorlardı. Pers tarafında altı yüz, Yunanlarda üç yüz gemi vardı. Özellikle Artemisia korkusuzca düşman üstüne yürümüştü. Pers donanmasının sıkıştığı bir anda Artemisia’nın da ardına Pelleneli Ameinias yönetiminde hızlı bir Atina gemisi düştü. Düşman gemileri onu kıskaca almışlar ardındaki gemi de büyük bir hızla ona yaklaşıyordu. Artemisia’nın kaçmaktan öte yapacağı bir şey yoktu. Yoksa gemisi de adamları da tümüyle yok olacaklardı.
Artemisia ve Salamis Deniz Savaşı
Yönetimindeki tüm gemilerine “benim ardımdan gelin ve ben ne yaparsam siz de aynısını yapın” komutunu verdi ve hızla yol almaya başladı. Sonra birden dümen kırdırıp yanından geçen ve kral Damasithymos’un yönetimindeki Kalydnos gemisine tam ortasından büyük bir hızla bindirdi. Gemi içindekilerin bile ne olduğunu anlamadan bir anda sulara gömüldü. Hiç kimse kurtulamamıştı.
Bu olayı ve geminin batırıldığını gören Atinalılar onu dost sanıp Artemisia’nın gemisini izlemeyi bıraktılar. Olayı uzaktan gören Persler ise; batan geminin Atina yandaşı olduğunu ve Artemisia’nın büyük bir cesaretle üzerine giderek onu batırdığını sanıp kadının yiğitliğinden gözü pekliliğinden söz etmeye başladılar. Hatta savaşı izleyen kral Kserkses hızını alamayıp “bugün kadınlar erkek gibi, erkekler kadın gibi savaştılar.” dedi.
Artemisia ve Salamis Deniz Savaşı
Yaklaşık on iki saat süren tarihin ilk büyük deniz savaşlarından biri olan Salamis deniz savaşının yenileni Persler ve yandaşları oldu ama savaşın yıldızı kadın amiral I. Artemisia idi. Artemisa’nın yandaş Kalydnos gemisini yanlışlıkla mı yoksa bilinçli olarak mı batırdığı konusunda bir fikir birliği yoktur. Herodotos ”Artemisia’nın şansı batan gemiden bir tek denizcinin bile kurtulmamış olmasıdır’‘ der.
Her şeye karşın Artemisia hiç kayıp vermeden, tek bir adamının burnu bile kanamadan gemilerini Halikarnassos’a geri götürmüştür. Sonuçta, o ilk kadın amiral ve korkusuz, yiğit bir kadın olarak tarihteki yerini almıştır. Atinalılar, Artemisia’nın başına on bin drahmi ödül koymuşsalar da bu ödülü hiç kimse alamamıştır.
Halikarnassoslu I.Artemisia