Denizcilik Terimleri Sözlüğü

Denizcilik terimleri, deniz üzerinde güvenli, bilinçli ve profesyonel bir şekilde seyir yapabilmenin temelini oluşturur. Yelkenli teknelerden motor yatlara, balıkçı teknelerinden ticari gemilere kadar tüm deniz araçlarında kullanılan bu kavramlar; manevra, bağlama, seyir, güvenlik ve bakım süreçlerinin doğru şekilde yürütülmesini sağlar. Bu kapsamlı Denizcilik Terimleri sözlüğü, A’dan Z’ye en sık kullanılan denizcilik ifadelerini, teknik tanımları ve pratik karşılıklarını anlaşılır bir dille sunmaktadır. İster amatör denizci olun ister profesyonel kaptan, denizcilik ile ilgili terimler hakkında doğru bilgiye sahip olmak hem güvenlik hem de deniz kültürü açısından büyük önem taşır. Bu rehber, deniz dünyasının teknik dilini öğrenmek ve doğru kullanmak isteyen herkes için hazırlanmıştır.

Denizcilik Terimleri – A’dan Z’ye Kapsamlı Denizcilik Sözlüğü

Temel Denizcilik Terimleri (Alfabetik)

Aborda olmak – Alongside

Alabanda – Teknenin su kesiminden yukarıda olan iç kısmıdır

Bağlama yeri – Berth

Baştan yanaşmak – Bow to

Baş (Pruva – Ön kısım) – Bow

Bayrak – Flag

Borda – Teknenin suyun üzerinde kalan bölümü

Borda bordaya bağlamak – Side by side

Demir atmayınız – Do not anchor

Gemici – Marinero

Halat – Rope / Line

Halatın boşunu almak – To tighten the line

Halatı boşlamak – To slacken the line

İskele (Sol kısım) – Port

Karina – Teknenin alt kısmıdır

Kemere – Teknenin orta kısmıdır

Kıç (Pupa – Arka kısım) – Stern

Kıçtan yanaşmak – Stern to

Küpeşte – Teknenin üst kısmı, küpeştede oturulur

Liman girişi yapmayınız – Do not enter the harbour

Palamar botu – Pilot boat

Pasarella – Gangway

Rüzgara karşı / üstü – Upwind

Rüzgar altı – Downwind

Sancak (Sağ kısım) – Starboard

Sintine – Teknenin su kesiminden aşağıda olan iç kısmıdır / Bilge

Tekne vasadı (Ortası) – Amidships

Tonoz – Laid mooring

Tonoz halatı – Mooring line

Usturmaça – Fender

A

• Abaşo: Alt, aşağı; yelken/arma komutlarında “aşağı bas” anlamı.
• Aborda: Bir teknenin diğer tekneye ya da iskeleye yanaşması.
• Açık deniz: Kıyı etkilerinden uzak, açıkta kalan deniz alanı.
• Açıkta eylenmek: Liman/iskele dışında açıkta beklemek.
• Aganta: Halatı/zinciri kısa süre tutulup bırakmamak; “aganta iskota”.
• Alabanda: Dümeni iskele/sancak yönüne basmak; ayrıca borda iç tarafı anlamında da kullanılır.
• Alabura: Teknenin ters dönmesi, altüst olması.
• Alarga: Açıkta, kıyıdan/tekneden uzak durma.
• Alesta: Hazır ol; manevraya hazırlık komutu.
• Ana omurga: Postaların bağlandığı baştan kıça ana taşıyıcı hat.
• Anele: Halat/zincir bağlamada kullanılan metal halka.
• Apiko: Demirin dipten kurtulup zincirin dikleştiği/teknenin dikkatle beklediği durum.
• Arma: Direk, çarmıh, ıstralya ve donanım sistemlerinin bütünü.
• Armuz: Kaplama tahtaları arasındaki çizgi/derz.
• Avara: Bağlı yerden ayrılma; “avara etmek”.
• Ayı bacağı: Pupa seyrinde yelkenlerin zıt kontralarda açılması.
• Denizcilik Terimleri

B

• Baba: Halat volta edilen, rıhtım/güvertede sabit silindirik eleman.
• Badarna: Halatın aşınmasını önleyen koruyucu sarım.
• Bağlama (Mooring): Teknenin iskeleye/şamandıraya halatlarla sabitlenmesi.
• Bakla: Zincirin halka elemanı.
• Balast (Safra): Stabilite için tekneye eklenen ağırlık.
• Bita: Halat/zincir volta etmek için metal eleman.
• Borda: Su kesiminden yukarıda kalan gövde kısmı.
• Borda feneri: Sancak yeşil, iskele kırmızı seyir fenerleri.
• Bosa: Halatı/zinciri geçici sabitleme; “bosa tutmak”.
• Branda: Örtü/koruyucu kumaş; tente, muhafaza amaçlı.
• Bumba: Yelkenin alt yakasını geren seren; bazı teknelerde yük donanımı taşıyabilir.
• Denizcilik Terimleri

C

• Camadan: Yelken alanını küçültme işlemi.
• Camadan bağı: Camadan vururken kullanılan bağ.
• Cankurtaran simidi: Denize adam düşmesinde kullanılan yüzer kurtarma ekipmanı.
• Ceviz: Halat ucunda tutuş/süs amaçlı düğüm işçiliği.
• Cıvadra: Pruvada öne uzanan sabit seren; flok/genoa taşır.
• Cunda: Uç kısım; direk/seren/bumba uçları için kullanılır.
• Denizcilik Terimleri

Ç

• Çalım: Baş-kıç arası trim eğimi; teknenin suya oturuşu.
• Çamçak: Biriken suyu almak için kepçe.
• Çarmıh: Direği bordalara bağlayan tel halat sistemi.
• Çıma: Halatın ucu.
• Çıpo: Özellikle admiralti demirinde yatay kol/çapraz eleman.
• Çubuk: Direk üstüne eklenen uzatma/ek direk parçası.

D

• Dakron: Yelken kumaşı türü.
• Demir (Çapa): Tekneyi dipte tutan ankraj ekipmanı.
• Demir tarama: Demirin tutmayıp dipte sürüklenmesi.
• Dese etmek: Halatı/zinciri iyice germek.
• Dingi: Kürekli küçük servis botu.
• Dümen: Tekneyi yönlendiren kıç donanımı.
• Dümen dolabı: Dümen çarkı/mekanizması.

E

• Eğlenmek: Çok yavaş yol/stop ile hedefe yaklaşmak.
• El iskandili: Elle derinlik ölçme düzeni.
• Eksen (Şaft): Pervane şaftı gibi döner mil.
• Denizcilik Terimleri

F

• Fenerler (Seyir fenerleri): Gece görüş/çarpışma önleme ışıkları.
• Filika: Geminin kurtarma/servis teknesi.
• Fırdöndü: Zincir/halat burulmasını önleyen döner bağlantı.
• Flok: Pruvada çekilen üçgen yelken.
• Fora: Halatı bağlı yerden çıkarmak; “fora etmek”.

G

• Gabya: Direk üzeri bölüm veya gabya yelkeni.
• Gamba: Halat/zincirin kendi etrafında burulması.
• Genova (Genoa): Floktan büyük ön yelken.
• Güverte: Teknenin üst yürüyüş platformu.
• Gulet: Türkiye’de yaygın ahşap tur teknesi tipi.
• Gövde: Teknenin ana yapısı (hull).
• Denizcilik Terimleri

“`html

Ğ

• Ğırgır: Büyük ağlarla balık avında kullanılan tekne ve av sistemi.
• Ğavra (Yerel kullanım): Sığ, taşlık ve tehlikeli su alanı için kullanılan bölgesel tabir.
• Denizcilik Terimleri

H

• Halat: Doğal, sentetik veya çelik liflerden yapılan çekme ve bağlama elemanı.
• Havuzluk: Yelkenli teknelerde kokpit; kıç taraftaki oturma ve kumanda alanı.
• Hisa etmek: Yukarı kaldırmak; “hisa sancak”.
• Hırça mapası: Zincirin zincirlikte sabitlendiği kilit sistemi.
• Hidrolik dümen: Basınçlı sıvı sistemi ile çalışan dümen mekanizması.
• Denizcilik Terimleri

I

• Irgat: Demir almak veya halat sarmak için kullanılan mekanik düzenek.
• Iskarmoz: Küreğin oturduğu veya bağlandığı yuva.
• Iskota: Yelkenin açısını ayarlayan kontrol halatı.
• Iskaça: Direk topuğunun oturduğu yuva.

İ

• İç omurga: Postaları ana omurgaya güçlendiren ikinci omurga.
• İğnecik: Dümenin kıç bodoslamaya bağlanmasını sağlayan menteşe parçası.
• İskandil: Deniz derinliğini ölçme işlemi veya kurşunu.
• İskele: Teknenin sol tarafı.
• İstralya: Direği başa ve kıça bağlayan sabit arma telleri.

J

• Jib: Ön yelken; flok ailesine ait uluslararası terim.
• Jelcoat: Fiber teknelerde dış yüzey koruyucu kaplama.

K

• Kaloma: Demirdeyken salınan zincir miktarı.
• Karina: Teknenin su altında kalan dış yüzeyi.
• Kasara: Güverteden daha yüksek yapı bölümü.
• Kavança: Bir şeyi bir taraftan diğer tarafa aşırma.
• Kerteriz: Pusula ile yön açısı ölçme.
• Kıç: Teknenin arka kısmı.
• Küpeşte: Güverte kenarındaki borda üst kaplaması.
• Kilit: Zincir uzunluk birimi veya bağlantı baklası.

L

• Laçka: Gevşetmek, boş vermek.
• Lif: Halatın en ince ham maddesi.
• Loça: Zincirin geçtiği metal oluk.
• Lumbuz: Tekne veya gemi penceresi.

M

• Mandar: Yelkeni direğe basmaya yarayan halat sistemi.
• Mapa: Sabit metal halka.
• Matafora: Bot veya filika indirme sistemi.
• Mayna: Aşağı indirmek.
• Mil (Deniz mili): 1852 metreye eşit mesafe birimi.
• Mizana: Kıç taraftaki direk veya yelken.

N

• Neta: Düzenli, tertipli ve hazır durumda.
• Navigasyon: Seyir planlama ve rota takibi.
• Nöbet: Vardiya sistemi içinde görev süresi.

O

• Omurga: Teknenin ana taşıyıcı alt hattı.
• Orsa: Rüzgara yakın açıyla seyir.
• Orsa alabanda: Rüzgarı bordaya alarak tekneyi tutma manevrası.

Ö

• Öksüz kemere: Ortası kesik kemere parçası.
• Ölçek: Deniz haritalarında mesafe oranı.

P

• Palamar: Rıhtıma bağlamada kullanılan kalın halat.
• Palanga: Makaralı kaldırma sistemi.
• Pasarella: Tekneye iniş-biniş köprüsü.
• Posta: Kaplama tahtalarının bağlandığı kaburga.
• Pruva: Teknenin ön kısmı.
• Pusula: Yön tayin cihazı.
• Pupa: Rüzgarın arkadan gelmesi durumu.

R

• Radansa: Halat çimasında kasa yapmak için metal halka.
• Rota: İzlenen seyir hattı.
• Römork: Bir teknenin başka bir tekne tarafından çekilmesi.
• Rüzgarüstü: Rüzgarın geldiği taraf.
• Rüzgar altı: Rüzgarın gittiği taraf.

S

• Safra: Tekne dengesini sağlamak için konan ağırlık.
• Salpa: Demirin dipten kurtulması.
• Sancak: Teknenin sağ tarafı.
• Seren: Direğe yatay bağlanan çubuk.
• Sintine: Teknenin en alt iç bölgesi.
• Sürat (Knot): Deniz hız birimi.

Ş

• Şamandıra: Bağlama veya işaret için kullanılan yüzer cisim.
• Şeytan çarmıhı: Bordadan sarkıtılan halat merdiven.

T

• Tayfa: Tekne personeli.
• Tente: Güneş/yağmur koruyucu örtü.
• Tersane: Gemi yapım ve bakım tesisi.
• Tornistan: Geri gitmek.
• Tramola: Başın rüzgarı keserek kontra değiştirmesi.

U

• Usturmaça: Yanaşma sırasında bordayı koruyan tampon.
• Uskuna: İki direkli yelkenli tekne tipi.

Ü

• Üst yapı: Güverte üzerindeki kabin ve yaşam alanı.

V

• Vardiya: Nöbet sistemi.
• Vardavela: Küpeşte üzerindeki güvenlik korkuluğu.
• Vira: Sarma/çekme komutu.
• Vinç: Yük kaldırma makinesi.
• Volta: Halatı babaya dolaştırmak.

Y

• Yaka: Yelken köşeleri.
• Yalpa: Teknenin sancak-iskele sallanması.
• Yeke: Dümen kolu.
• Yoma: Kalın halat.

Z

• Zincir manikası: Zincirin zincirlikten güverteye çıktığı boru.
• Zincirlik: Demir zincirinin muhafaza edildiği bölüm.
• Zırh güverte: Zırhlı gemilerde çelik koruma güvertesi.
• Zoka: Balıkçılıkta kullanılan ağırlıklı iğne takımı.
• Zıpkın: Su altı avcılık ekipmanı.