Ä°asos Karya ve yöresinin en eski ÅŸehirlerinden biri olan Ä°assos bugün Güllük körfezinin kuzey kıyısındaki Kıyıkışlacık (Kurin) köyüdür.

Ä°assos,kıyıya çok yakın,kayalık küçük bir ada ile bu adanın karşısındaki alanda kurulmuÅŸtur.Adanın çevresi 2,5 km,yüksekliÄŸi 70 m dir.Zamanla ada,karayla birleÅŸerek yarım ada halini almıştır.

Ä°assos’un Yunanistandan gelen göçmenler tarafından kurulduÄŸu ve yörede bulunan sikkelerde,sakallı bir kiÅŸinin başı üzerinde “kurucu Ä°assos”diye yazdığı bilinmektedir.Bu nedenle ÅŸehrin adının bu kiÅŸiden geldiÄŸi düÅŸünülmektedir.

Åžehir hakkında,araÅŸtırma kitaplarında M.Ö.V.yy a kadar hiçbir bilgi yoktur.Bu yy da Ä°assos,Perslerin Sart Satrapı Amorges’in eline geçmiÅŸ ve Pars savaÅŸları sırasında Atina’ya karşı koymuÅŸtur.Bu yüzdendi ki;M.Ö.412 yılında Isparta ve birlikçileri tarafından egemenlik altına alınmıştır.Daha sonraları 403’te Isparta ile anlaÅŸma yapan Ä°assos tekrar yaÄŸmalanmıştır.

M.Ö.386 yılında yapılan kral barışı ile Perslere geçtiÄŸini bildiÄŸimiz ÅŸehir,Ä°skender’in saldırısından sonra da çoÄŸrafi yeri nedeniyle generalinin hücumuna uÄŸramış.M.Ö.313 yılında Ptolemis tarafından egemenliÄŸine son verilmiÅŸtir.

Ä°assos sırasıyla Selevkilerin,Alinda beyi Olympikhos’un,M.Ö201’deMekodonya kralı V.Philip’in,III.Antiohos’un,M.Ö219 yılında ise Romalıların Asya eyaletini kurmasıyla Roma’nın eline geçmiÅŸ,Ä°mparatorluÄŸun 3.derece ÅŸehrinden biri olmuÅŸtur.Ancak kesin olarak bilinen o ki,Ä°assos hiç birinin egemenliÄŸinde uzun süre kalmamıştır.Åžehrin en dikkat çeken yerlerinden biri olan surları,19.yy’a kadar saÄŸlam yapısını korumasına raÄŸmen bu gün bu surlardan eser kalmamıştır.

KALE

Adanın tam tepesinde,limana hakim durumdaki kalenin içinde tipik bir ortaçaÄŸ kulesi ve büyük bir sarnıç da bulunmaktadır.Kale duvarları dıştan yuvarlak ve kare kalelerde desteklenmiÅŸtir.

TÄ°YATRO

Åžehrin bu eski yapıtı ,kuzey-doÄŸuya bakar.Seyirciler kısmı yuvarlatılmış kesme bloklardan yapılmıştır.Sıralar ise beyaz mermerdir.Bu gün yıkık bir durumda olan sahne binası ise,daha sonraki devreye aittir.

ORDUGAH

Ada sahilinde ve batı sırtındadır.KurÅŸini renkte yerli kalkerlerden yapılmıştır ve taÅŸ bloklar aynı büyüklükte deÄŸildir.Duvarların iç tarafında kuleler olup,her kule arasında üç burç bulunmaktadır.

BALIK PAZARI

Roma dönemine ait en ünlü mezar,halk arasında balık pazarı olarak bilinmektedir.Balık pazarı Anıt Mezarı,1993 yılı sonunda restore edilmeye baÅŸlanmış,11 AÄŸustos 1995 tarihinde“Balık Pazarı Açıkhava Müzesi”olarak ziyarete açılmıştır.
İassos kazıları 1960 yılında Prof.Dr.Doro Levi başkanlığındaki İtalyan arkeoloji heyeti tarafından başlatılmış olup,halen Dr.Fede Berti tarafından devam ettirilmektedri.

KAMPANA

Ä°asosluların balıkçılığa düÅŸkünlüÄŸünü Strabon ÅŸöyle anlatır.

Bir gitar konserini dinleyen iasoslular,balık satışının baÅŸladığını bildiren kampana sesini duyunca,konseri bırakıp balık pazarına inerler.Yalnız kulağı ağır iÅŸiten biri kalır,Sanatçı yerinden kalkar bu tek dinleyiciye doÄŸru ilerler; ”Bana gösterdiÄŸiniz hürmet ve müzik sevginiz karşısında minnettarım.Çünkü kampana vurur vurmaz sizden baÅŸka herkes kalkıp gitti” der.

Adam; “ne diyorsun,kampanamı çaldı.? Öyle ise banada Allahaısmarladık!” diyerek pazara doÄŸru koÅŸmaya baÅŸlar.